FT: İran savaşı küresel ekonomide kalıcı hasar bırakabilir

Financial Times’a göre İran savaşı, küresel ekonomi için giderek büyüyen bir kriz haline geliyor. Hürmüz Boğazı’ndaki riskler, enerji fiyatlarında sert yükseliş, arz zincirlerinde bozulma ve merkez bankalarının sıkışması, dünya ekonomisini resesyon riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Uzayan çatışma, küresel ticaret ve yatırım düzenini kalıcı şekilde değiştirebilir.

Savaş küresel ekonomik krize dönüşüyor

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılar sonrası başlayan çatışma, dördüncü haftasına girerken küresel ekonomiyi tehdit eden çok boyutlu bir krize dönüşüyor.

Piyasalar başlangıçta çatışmanın kısa süreceğini varsayarak Hürmüz Boğazı’nda büyük bir kesinti riskini fiyatlamadı. Ancak çatışmaların uzaması ve enerji altyapılarına yönelik saldırıların artması, en kötü senaryoları giderek daha olası hale getiriyor.

Hürmüz Boğazı: Küresel ekonominin “boğazı”

Dünya petrol ve LNG ticaretinin yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, krizin merkezinde yer alıyor.

Uzun süreli bir kapanma, 1970’lerdeki petrol şoklarından bile daha büyük bir arz krizi yaratabilir.

Petrol fiyatları savaşın başlamasından bu yana yaklaşık %50 artarak 100 doların üzerine çıktı. Analistlere göre fiyatlar 150 dolar seviyesini aşarsa küresel resesyon ihtimali ciddi şekilde artacak.

Doğalgaz ve kritik hammaddelerde şok

Krizin etkisi sadece petrolle sınırlı değil.

Katar’daki dünyanın en büyük LNG tesisi Ras Laffan’a yönelik saldırılar, küresel gaz arzında uzun süreli hasar riskini gündeme getirdi.

Buna bağlı olarak:

• Avrupa ve Asya’da gaz fiyatları hızla yükseldi
• Gübre, helyum ve sülfür gibi kritik hammaddelerin sevkiyatı aksadı

Bu durum, tarımdan yarı iletken üretimine kadar birçok sektörü tehdit ediyor.

Merkez bankaları çıkmazda

ABD Merkez Bankası (Fed), Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve İngiltere Merkez Bankası (BoE), artan belirsizlik nedeniyle faizleri sabit tutma kararı aldı.

Ancak bu durum ciddi bir ikilem yaratıyor:

• Enerji fiyatları yükseldikçe enflasyon baskısı artıyor
• Faizler yüksek tutulursa ekonomik büyüme yavaşlıyor

Bu ikili baskı, küresel ekonomi için kırılgan bir denge oluşturuyor.

Finansal piyasalarda düzeltme riski

Yüksek faiz ve artan belirsizlik, özellikle finansal piyasalarda sert düzeltmelere yol açabilir.

• Hisse senedi piyasaları baskı altında kalabilir
• Özellikle teknoloji hisselerinde değer kayıpları görülebilir
• Özel piyasalarda (private equity) stres artabilir
• Devlet tahvili faizleri yükselebilir

Avrupa ve Asya en kırılgan bölgeler

Krizin etkileri ülkeler arasında eşit dağılmıyor.

Avrupa ülkeleri, Rusya’ya olan enerji bağımlılığını azaltmış olsa da, mali açıdan sınırlı alan nedeniyle yüksek enerji fiyatlarını absorbe etmekte zorlanabilir.

Asya’da ise Güney Kore ve Tayvan gibi ülkeler Orta Doğu enerji kaynaklarına yüksek bağımlılık nedeniyle ciddi risk altında.

Gelişmekte olan ülkeler için çifte darbe

Gelişmekte olan ekonomiler de krizin önemli mağdurları arasında:

• Orta Doğu’dan gelen işçi dövizlerinde düşüş
• Gıda arzında bozulma

Bu faktörler, zaten kırılgan olan ekonomilerde ek baskı yaratıyor.

ABD bile etkilenmekten kaçamıyor

ABD net enerji ihracatçısı konumunda olsa da, küresel fiyat artışlarından etkileniyor.

Özellikle veri merkezleri gibi yeni enerji talebi kaynakları, iç piyasada fiyat baskısını artırıyor.

Uzayan savaş, kalıcı hasar demek

Analize göre çatışma uzadıkça:

• Enerji arzı daralacak
• Fiyat şokları büyüyecek
• Tedarik zincirleri daha fazla bozulacak

Hürmüz Boğazı’ndaki bir kesinti, kısa vadede telafi edilebilecek bir durum değil.

Yeni bir jeoekonomik dönem başlıyor

Savaş kısa sürede sona erse bile, Hürmüz Boğazı’nın güvenliği artık sürekli bir soru işareti olacak.

İran ve bölgedeki aktörler, bu stratejik geçidin küresel ekonomi üzerinde bir baskı aracı olarak kullanılabileceğini göstermiş durumda.

Bu da Körfez bölgesinde ticaret, yatırım ve taşımacılık dinamiklerinin kalıcı olarak değişebileceğine işaret ediyor.

Sonuç: Küresel ekonomi için kalıcı kırılma riski

İran savaşı, yalnızca kısa vadeli bir enerji krizi değil, aynı zamanda küresel ekonomik düzeni yeniden şekillendirebilecek bir kırılma noktası olabilir.

Enerji, ticaret ve finansal piyasalar üzerindeki etkiler, savaş sona erse bile uzun süre hissedilmeye devam edecek.

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]