Özlem Derici Şengül:  TCMB faiz artıracak

ABD–İran ateşkesi 22 Nisan’da (yarın) sona eriyor. Trump uzatma olasılığını “son derece düşük” olarak nitelendirdi. İran, 17 Nisan’da kısa süreliğine açılan Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattı. Pazartesi günü boğazdan yalnızca 16 gemi geçti. Brent ham petrol kapanışı: 94,63 dolar (20 Nisan); 21 Nisan’da gün içinde 95,50 dolara geri döndü. TCMB Para Politikası Kurulu yarın toplanıyor; piyasa beklentisi: %37 sabit tutma, bizim beklentimiz: 300 baz puanlık koridor artışı.

Son yedi haftada küresel piyasalara damgasını vuran jeopolitik süreç, bugün itibarıyla en kritik dönüm noktasına ulaşmış bulunmakta. Brent petrol, bu dönemde toplam 41 dolarlık bir hareket gerçekleştirdi: Çatışma öncesi riskten korunma alımlarının sürdüğü 2 Mart’ta 77,24 dolara inmiş olan Brent, savaş gündemi yoğunlaşmasıyla birlikte 31 Mart’ta 118,35 dolara ulaşarak 2026 zirvesini gördü — bu değer, Rusya’nın 2022 Ukrayna saldırısından bu yana kaydedilen en yüksek günlük kapanış seviyesi oldu. İlk ateşkesin açıklandığı 8 Nisan’da yalnızca bir seansta 23,60 dolar (−%19,9) gerileme yaşandı ancak bu düşüş de kalıcı olmadı. İran’ın 17 Nisan’da Hürmüz’ü “tamamen açık” ilan etmesi Brent’i 90,38 dolara — gün içi bazda %10,3 gerilemeyle — sürükledi; bu gelişme Washington’ın İran limanlarındaki deniz ablukasını kaldırmayı reddetmesiyle birlikte 48 saat içinde tersine döndü.

Söz konusu döngü, Trump aksi yönde açıklamalar yapsa da İran’ın Hürmüz Boğazı’nı çift taraflı bir müzakere kozu olarak etkin biçimde kullandığını kanıtlar nitelikte. Boğazdan günlük 90 geminin geçtiği kriz öncesi normaline karşılık Pazartesi’nin 16 gemisi, arzın fiilen kısıtlı kaldığını somut biçimde ortaya koyuyor: ham petrol, kondensatlar ve LNG eşdeğerleri dahil edilerek hesaplanan efektif kesinti miktarı günlük yaklaşık 13 milyon varil olup küresel denizcilik yoluyla taşınan petrolün beşte birine karşılık geliyor. Türkiye için aktarım kanalı olumsuz işlemeye devam ediyor: Brent fiyatındaki her 10 dolarlık artış, Türkiye’nin enerji ithalat faturasına yaklaşık 4–5 milyar dolar ek yük getirmekte. Çatışma öncesi 77 dolar ortalamaya karşın bugünkü 94,63 dolar seviyesi, halihazırda yaklaşık 8,5–9 milyar dolarlık ilave enerji maliyetine işaret ediyor. Bu tablonun Şubat 2026 cari açığındaki bozulmaya — 12 aylık kümülatif 35,447 milyar dolara — katkısının henüz olmadığını da göz önünde bulundurursak sonraki aylarda çok yüksek aylık açıklarla karşılaşmamız şaşırtıcı olmayacaktır.

Brent için senaryo analizi: (Baz senaryo, %50 olasılık) Ateşkes değiştirilmiş koşullarla uzatılıyor, Hürmüz kısmen açılıyor, Brent 88–96 dolar aralığında dengeleniyor; (İyimser senaryo, %25) Tam ateşkes ve Hürmüz’ün kalıcı açılmasıyla Brent 60 gün içinde 75–82 dolara gerilemesi; (Kötümser senaryo, %25) Ateşkes bozuluyor, çatışma yeniden alevleniyor, Brent iki hafta içinde 110–120 dolara yükseliyor.

/*! This file is auto-generated */!function(d,l){“use strict”;l.querySelector&&d.addEventListener&&”undefined”!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll(‘iframe[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),o=l.querySelectorAll(‘blockquote[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),c=new RegExp(“^https?:$”,”i”),i=0;i

Brent’in 94,63 dolara yükselmesi, Türkiye’nin yıllık enerji faturasını çatışma öncesine göre yaklaşık 8,5–9 milyar dolar artırdı. TCMB’nin üç haftada 34,7 milyar dolarlık rezerv kullanması bu şokun döviz kuruna yansımasını engellemek amacıyla gerçekleştirildi.

Türkiye, 22 Nisan’daki TCMB PPK toplantısına pozitif reel faiz ortamı ile 2018’den bu yana en zorlu dış denge koşullarının ortasında giriyor. 2Y gösterge faizinin %39,30 ve TÜFE’nin %30,87 olduğu tabloda ex-post reel faiz +8,43 puan. USD/TRY’nin 34,7 milyar dolarlık rezerv erimesine karşın yalnızca %3,9 değer kaybetmesinin ardındaki en kalıcı çıpanın bu pozitif reel faiz farkı olduğunu düşünüyoruz. Getiri eğrisinin 723 baz puanlık ters eğimi (2Y %39,30, 10Y %32,07) teknik açıdan Türkiye’nin 2021–22 kur krizi sürecinden bu yana en derin ters eğim olmakla birlikte yorumu tamamen farklı: bir kriz sinyali değil, TCMB’nin %37 politika faizinin uzun süre yüksek kalacağına ilişkin rasyonel piyasa fiyatlaması; buna karşılık uzun vadeli dezenflasyon beklentilerinin halen aşağı yönlü olması.

TCMB’nin altın rezerv müdahalesi — iki haftada yaklaşık 58,4 ton altın satışı/swapı (8 milyar dolar üzeri) — 2021 müdahalelerinden bu yana merkez bankasının gerçekleştirdiği en kapsamlı satış ve yetkililerin döviz kuru istikrarına olan kararlılığını ortaya koyarken olası gelecek şoklara karşı kullanılabilir tamponun önemli ölçüde eridiğini de göstermekte. 10 Nisan itibarıyla 106,8 milyar dolara ulaşan toplam altın rezervleri kısmi toparlamayla geri döndüyse de çatışma öncesine göre 27,9 milyar dolarlık eksik, TCMB’nin yedek güç kapasitesini sınırlamakta. 12 aylık kümülatif cari açığın 35,4 milyar dolara genişlemesi neredeyse yalnızca enerji fiyatı kanalından kaynaklanmakta: altın ve enerji dışı cari denge görece sabit seyrederek bozulmanın bir rekabet sorunundan değil, dış ticaret hadlerindeki bozulmadan beslendiğini teyit ediyor. Bütçenin +958 milyar TL’lik rekor faiz dışı fazla kaydederken 1.508 milyar TL açık vermesi ise uzun süreli yüksek faiz ortamının mali alanı nasıl tükettiğini açık bir biçimde gösteriyor.

SPINN Günlük Piyasa Notu’na ücretsiz abone olun: → https://spinnnotes.beehiiv.com/p/spinn-gunluk-piyasa-notu-20260421