Serbest Ticaret Anlaşmaları Türkiye Aleyhine Dönüyor: Yüksek Teknoloji İthalatı STA Dengesini Tersine Çevirdi

Türkiye’nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzaladığı 22 ülke ve 1 ülke topluluğuyla yaptığı dış ticarette ihracatın ithalatı karşılama oranı son 10 yılda belirgin biçimde geriledi. 2015 yılında yüzde 159 gibi güçlü bir seviyede olan oran, 2024’te yüzde 98,1’e, 2025’in ilk 10 ayında ise yüzde 91,6’ya düştü. Bu tablo, STA’lı ülkelerle ticarette Türkiye’nin dış ticaret dengesinin bozulduğunu ortaya koyuyor.

TÜİK’in genel ticaret sistemi verilerinden derlenen bilgilere göre, Türkiye’nin STA kapsamındaki dış ticareti miktar olarak büyürken niteliksel açıdan zayıfladı. 2015’te 38,9 milyar dolarlık ihracata karşılık 24,4 milyar dolarlık ithalat yapılırken, 2024’te ihracat 49,1 milyar dolara yükselmesine rağmen ithalat 50 milyar doları aşarak ihracatın önüne geçti. 2025’in ilk 10 ayında ise ihracat 43,8 milyar dolar, ithalat 47,9 milyar dolar olarak gerçekleşti.

İhracatın ithalatı karşılama oranı, bir ülkenin dış ticarette ne ölçüde döviz üretebildiğini ve ithalatını finanse edebildiğini gösteren temel göstergeler arasında yer alıyor. Oranın yüzde 100’ün altına düşmesi, yapısal bir dış ticaret açığına işaret ediyor. STA’lı ülkelerle ticarette bu eşik son yıllarda aşılmış durumda.

Türkiye’nin STA ağı coğrafi olarak geniş bir alanı kapsıyor. Balkanlar, Kuzey Afrika ve bazı Orta Doğu ülkeleriyle yapılan ticarette Türkiye lehine yüksek karşılama oranları dikkat çekiyor. Gürcistan, Kosova, Karadağ, Kuzey Makedonya, Tunus, Fas ve Bosna Hersek gibi ülkelerde ihracat, ithalatın birkaç katına ulaşıyor. Örneğin 2025’in ilk 10 ayında Kosova ile ticarette karşılama oranı yüzde 2.700’ün üzerine çıkarken, Gürcistan’da yüzde 380, Karadağ’da yüzde 600 seviyelerinde gerçekleşti.

Ancak bu ülkelerle ticaret hacminin görece sınırlı olması, genel dengeyi belirlemede etkilerini azaltıyor. Asıl sorun, yüksek teknolojili ve katma değerli ürünlerin ithal edildiği ülkelerde ortaya çıkıyor. Güney Kore, EFTA ülkeleri (özellikle İsviçre) ve Malezya gibi ülkelerle ticarette ithalat hızla artarken, ihracat sınırlı kalıyor.

Güney Kore, Türkiye’nin STA kapsamındaki en sorunlu ticaret ortaklarından biri olarak öne çıkıyor. 2025’in ilk 10 ayında Türkiye’nin Güney Kore’ye ihracatı 898 milyon dolar seviyesinde kalırken, ithalat 8,4 milyar doları aştı. Elektronik, otomotiv, batarya ve yarı iletken gibi yüksek teknolojili ürünler bu açığın temel kaynağını oluşturdu.

Benzer bir dengesizlik EFTA ülkeleriyle ticarette de görülüyor. 2025’in 10 aylık döneminde EFTA’ya ihracat 2,8 milyar dolar olurken, ithalat 12,9 milyar dolara ulaştı. Karşılama oranı yüzde 22’ye kadar geriledi. Saat, ilaç, kimya ve ileri sanayi ürünleri ithalatı bu tabloyu derinleştirdi. Malezya ile ticarette de ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 12 seviyesinde kaldı.

STA’lı ülkeler arasında İngiltere ise Türkiye açısından olumlu bir istisna oluşturuyor. 2025’in ilk 10 ayında Türkiye’nin İngiltere’ye ihracatı 14,5 milyar dolar, ithalatı ise 6 milyar dolar oldu. Böylece karşılama oranı yüzde 240’ın üzerine çıktı ve Türkiye güçlü bir dış ticaret fazlası vermeyi sürdürdü.

Genel tablo, sorunun ülke sayısından değil ticaretin niteliğinden kaynaklandığını gösteriyor. Türkiye düşük ve orta teknolojili ürünlerde ihracat gücünü korurken, yüksek teknolojili ve stratejik ürünlerde ithalata bağımlılığın artması dış ticaret dengesini olumsuz etkiliyor. STA’ların daha seçici, teknoloji ve katma değer odaklı bir yaklaşımla yeniden değerlendirilmesi gerektiği görüşü bu verilerle daha da güçleniyor.