İran savaşıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesinti yalnızca petrol ve doğalgaz piyasalarını değil, küresel gübre ticaretini de ciddi şekilde sarsıyor. Küresel gübre arzının yaklaşık üçte birinin bu kritik geçitten sağlanması nedeniyle fiyatlar hızla yükselirken, uzmanlar önümüzdeki dönemde tarımsal üretimde düşüş ve gıda enflasyonunda artış riskine dikkat çekiyor.
Küresel Gübre Ticareti Hürmüz’e Takıldı
Birleşmiş Milletler verilerine göre, deniz yoluyla taşınan küresel gübre ticaretinin yaklaşık %30’u Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Ancak İran savaşı sonrası bölgede gemi trafiği neredeyse durma noktasına geldi.
Bu durum, özellikle Orta Doğu merkezli üretime bağımlı olan gübre piyasasında ciddi arz sıkıntılarına yol açtı. Sektör temsilcilerine göre, küresel ihracatın yaklaşık %30’u fiilen piyasaya ulaşamaz hale geldi.
RAPORU İNCELE →
Gübre Fiyatlarında Sert Yükseliş
Savaşın başlamasından bu yana gübre fiyatlarında dikkat çekici artışlar yaşandı:
- Üre (nitrojen gübresi) fiyatı: 400-490 dolardan 700 dolara çıktı
- Üre fiyatları yaklaşık %50 arttı
- Amonyak fiyatları yaklaşık %20 yükseldi
- Potas ve sülfür gibi diğer gübre türlerinde de artış görüldü
Orta Doğu’nun, özellikle üre ve azot bazlı gübrelerde küresel ihracatta kritik rol oynadığı göz önüne alındığında, arz kesintisinin etkisi daha da büyüyor.
ÖRNEK RAPORU GÖR →
“Azot Gübrelerinden Vazgeçilemez”
Uzmanlara göre krizin en kritik noktası, azot bazlı gübrelerin vazgeçilmez olması.
Diğer gübre türlerinden farklı olarak:
- Potas ve fosfat kullanımında geçici erteleme mümkün
- Ancak azot gübresi her sezon mutlaka kullanılmak zorunda
Bu nedenle arz sıkıntısı doğrudan tarımsal verimi tehdit ediyor.
Tarımsal Üretimde Düşüş Riski
Azot gübreleri, mısır, buğday ve yağlı tohumlar başta olmak üzere birçok ürünün büyümesi için kritik önemde.
Uzmanlara göre:
- Gübre temininde yaşanacak aksaklıklar
➡️ ürün veriminde düşüşe yol açacak
Ancak etkilerin hemen değil, yılın ilerleyen dönemlerinde daha belirgin hale gelmesi bekleniyor. Mevcut stoklar kısa vadede bir tampon görevi görse de, uzun süreli kriz üretimi doğrudan etkileyecek.
Rusya-Ukrayna Krizinden Daha Büyük Etki
Analistler, mevcut krizin 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşından daha geniş etkiler yaratabileceği görüşünde.
Bunun nedeni:
- Aynı anda birden fazla büyük üretici etkileniyor
- Suudi Arabistan, Katar, İran, BAE ve Kuveyt gibi büyük ihracatçılar devre dışı kalıyor
- Sadece tek bir bölge değil, geniş bir üretim ağı kesintiye uğruyor
Özellikle sülfür piyasasında zaten var olan arz sıkışıklığı, krizin etkisini daha da artırıyor.
