Hürmüz Gerginliği Küresel Yakıt Piyasasını Sarsıyor: Jet Yakıtında Rekor Artış

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve Tahran’ın karşılık vermesiyle bölgesel bir savaşa dönüşen çatışmalarda bir ay geride kaldı. Bu süreçte küresel enerji arzı açısından kritik bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nda ticaretin ciddi şekilde aksaması, petrol ve türev ürün piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. Daralan arz ve yükselen jeopolitik riskler, özellikle jet yakıtı fiyatlarında dikkat çekici bir sıçramayı beraberinde getirdi.

Basra Körfezi’ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlayan Hürmüz Boğazı, küresel petrol akışının en stratejik noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü bu dar geçitten taşınırken, bunun büyük kısmını ham petrol oluşturuyor. Ancak savaşın 28 Şubat’ta başlamasının ardından bölgede artan güvenlik riskleri ve gemi trafiğindeki aksaklıklar, bu akışın önemli ölçüde sekteye uğramasına neden oldu.

Bu gelişmelerin etkisiyle Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıkarken, arz sıkıntısı jet yakıtı başta olmak üzere petrol ürünlerinde fiyatları hızla yukarı çekti. Orta Doğu’dan Avrupa, Afrika ve Asya’ya yapılan jet yakıtı sevkiyatlarında yaşanan aksaklıklar, özellikle dışa bağımlı bölgelerde tedarik riskini artırdı. Avrupa’nın jet yakıtı ihtiyacının yaklaşık üçte birini Basra Körfezi’nden karşılaması, bölgeyi bu tür şoklara karşı daha kırılgan hale getiriyor.

Asya tarafında ise Çin ve Hindistan gibi büyük tüketiciler, ham petrol tedarikindeki daralma nedeniyle rafinasyon süreçlerinde zorluklarla karşılaşıyor. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrolün büyük bölümünün Asya’ya yönelmesi, buradaki arz baskısını daha da belirgin hale getiriyor.

Öte yandan artan sigorta maliyetleri ve gemilerin Ümit Burnu gibi daha uzun rotalara yönelmek zorunda kalması, hem taşıma maliyetlerini artırıyor hem de teslimat sürelerini uzatıyor. Bu durum, piyasalarda “fiziksel arz kısıtı” endişelerini güçlendirerek fiyatlar üzerinde ek baskı yaratıyor.

Nitekim küresel jet yakıtı fiyatları son bir ayda neredeyse iki katına çıktı. Şubat sonunda varil başına yaklaşık 99 dolar seviyesinde olan fiyatlar, mart sonunda 195 doların üzerine yükseldi. Benzer şekilde Kuzeybatı Avrupa’da jet yakıtı fiyatları da aynı dönemde yaklaşık yüzde 95 artış gösterdi.

Jet yakıtı, havayolu şirketlerinin en büyük gider kalemlerinden biri olduğu için bu artış doğrudan bilet fiyatlarına yansıyor. Nitekim büyük havayolu şirketlerinden United Airlines’ın CEO’su Scott Kirby, artan maliyetlerin karşılanabilmesi için bilet fiyatlarında yaklaşık yüzde 20’lik bir artışın gerekebileceğini ifade etti.

Tüm bu gelişmeler, enerji arz güvenliği ile jeopolitik riskler arasındaki güçlü bağlantıyı bir kez daha ortaya koyarken, küresel ulaştırma ve ticaret maliyetleri üzerinde de ciddi bir baskı oluşturuyor.