Büyük Petrol Şirketlerinin Savaş Vurgunu: İlk Ayda Saatte 30 Milyon Dolar Kâr Elde Ettiler!

Dünya stagflasyona gidiyor ve vurguncular iş başında.

İran savaşı, bitse de bitmese de, alarm çanlarının sesi kesilecek gibi değil. Uluslararası Enerji Ajansı (IAE) Başkanı Fatih Birol’a göre savaşta zarar gören petrol ve doğalgaz üretiminin toparlanması iki yıla kadar uzayabilecek. Hürmüz Boğazı’nın kapanması, enerji altyapısındaki ağır hasarlar ve arz şokları, küresel ekonomide stagflasyon sinyalleri vermekte.

Savaş dediğimizde akla ilk gelen şey, tek kazananın silah üreticileri olduğu. Ama bir sektör daha var: Petrol şirketleri bu kaosta büyük bir vurgun yaptı ve daha da semirdi.

Hatırlayalım: Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana dünyanın borsaya kayıtlı en büyük beş petrol şirketi —BP, Shell, Chevron, ExxonMobil, TotalEnergies— toplamda 281 milyar dolar — yani çeyrek trilyon dolardan fazla — kâr elde etti.

Şimdi de İran savaşına bakalım.

The Guardian gazetesinin enerji sektörü muhabiri Damien Carrington’un teknik analizlere dayalı özel haberi, önde gelen bir istihbarat sağlayıcısı olan Rystad Energy verilerinin Global Witness tarafından işlenmesiyle hazırlanmış.

Bulgular, savaşın dumanlı havası içinde gözden kaybolmuş bir alana ışık tutmakta:

Dünyanın en büyük 100 petrol ve gaz şirketi, ABD-İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın ilk ayında saatte 30 milyonun üzerinde dolar kâr elde etti. Saudi Aramco, Gazprom ve ExxonMobil, bu vurgunun en önde gelen markaları.

Ortak paydaları, iklim eylemine karşı çıkan kilit aktörler olmaları.

Haberdeki en önemli ayrıntılar şöyle:

Savaş, Mart ayı içinde ham petrol fiyatını ortalama 100 dolar düzeyine taşıdı; bu da şirketler için söz konusu ay içinde yaklaşık 23 milyar dolarlık “savaş kârına” yol açtı.

Petrol ve gaz arzının savaş öncesi düzeylere dönmesi aylar (belki de Birol’un dediği gibi iki yıl) alacak. Eğer petrol fiyatı 100 dolar ortalamasını sürdürürse bu şirketler yıl sonuna kadar toplam 234 milyar dolar kazanacak!

Aramco, açık farkla en büyük kazanan konumunda. Petrol fiyatının ortalama 100 dolarda seyretmesi halinde 2026’da 25,5 milyar dolarlık savaş kârı elde etmesi öngörülüyor. Bu, büyük ölçüde devlete ait olan Suudi şirketinin 2016-2023 yılları arasında günlük 250 milyon dolar düzeyinde zaten alışkın olduğu yüksek kârların üstüne geliyor. Malum, Suudi Arabistan, onlarca yıldır uluslararası iklim eylemini engelleme ve geciktirme çabalarına başarıyla öncülük etti.

Üç Rus şirketi — Gazprom, Rosneft ve Lukoil — bu yıl sonuna kadar İran savaşıyla bağlantılı tahminen 23,9 milyar dolarlık savaş kârı elde edecek. Savaş Vladimir Putin’in Ukrayna’daki kendi savaşı için de hazineyi doldurmaya yarıyor. Enerji ve Temiz Hava Araştırmaları Merkezi’nin analizine göre Rusya, Mart ayında günlük 840 milyon dolar petrol ihracat geliri elde etti; bu rakam Şubat ayına kıyasla ik misli artış demek.

İklim değişikliğini Aramco gibi uzun yıllar boyunca inkâr etmesiyle bilinen ExxonMobil, 100 dolarlık fiyatın devam etmesi halinde 2026’da 11 milyar dolar savaş kârı elde edecek. Shell’de ise 6,8 milyar dolarlık bir gelir artışı yaşanacak.

İran savaşının başladığı ayın ardından her iki şirketin de hisse senedi fiyatları belirgin biçimde yükseldi: ExxonMobil‘in piyasa değeri 118 milyar dolar, Shell‘inki ise 34 milyar dolar arttı.

Chevron, analize göre İran savaşından 9,2 milyar dolarlık beklenmedik kâr elde etme yolunda; şirketin CEO’su Mike Wirth da Ocak-Mart döneminde 104 milyon dolarlık Chevron hissesi satarak bu durumdan kazançlı çıktı.

Petrol ve gaz şirketlerinin İran savaşı kârları, onlarca yıldır petrol devletleri ve hissedarlar için son derece kazançlı olan bu iş koluna yeni bir halka ekliyor. Petrol ve gaz sektörü, son elli yılda yılda ortalama 1 trilyon dolar safi kâr elde etti. Rusya’nın Ukrayna’ya tam ölçekli saldırısını başlattığı 2022 gibi kriz yıllarında bu rakam çok daha yükseğe çıktı.

Fosil yakıt sektörü aynı zamanda IMF verilerine göre 2022’de toplam 1,3 trilyon dolar tutan doğrudan sübvansiyonlardan da yararlandı.

Saudi Aramco, Shell ve TotalEnergies, Guardian’ın sorularına yorum yapmayı reddetmiş, ExxonMobil, Chevron, Gazprom, Petrobras ve ADNOC ise yorum taleplerine yanıt dahi vermemiş.

Global Witness‘ın araştırma haberciliği direktörü Patrick Galey’e göre, “Küresel kriz anları petrol devlerine sürekli olarak rekor kârlar olarak yansımaya devam ediyor. Hükümetler fosil yakıt bağımlılığından kurtulana dek tüm harcama gücümüz güçlü liderlerin kaprislerine rehin kalacak.”

Bu aşırı kârlar, araçlarının depolarını doldurmak ve evlerini ısıtmak için yüksek fiyat ödeyen sıradan insanların (bizlerin) cebinden çıkıyor. Ayrıca yükselen enerji faturaları nedeniyle işletmeler de bundan nasibini alıyor.

Çok sayıda ülke sıkıntı içindeki tüketicilere yardımcı olmak amacıyla yakıt vergilerini indirmekte; bu da Avustralya, Güney Afrika, İtalya, Brezilya, Yunanistan ve Zambiya gibi ülkelerin kamu hizmetleri için daha az kaynak toplaması anlamına geliyor.

Yenilenebilir enerji kapasitelerini artıran ülkelerdeki insanlar ise fiyat artışlarından ve savaş kârlarından kısmen korunmuş durumda.

Bu arada petrogaz şirketlerinin savaş kârlarını hedefleyen “beklenmedik kâr vergisi” baskısı da giderek artmakta.

İran savaşının başlangıcından bu yana AB’nin fosil yakıt faturası 22 milyar euro arttı. Avrupa Komisyonu, Almanya, İspanya, İtalya, Portekiz ve Avusturya maliye bakanlarının “savaşın sonuçlarından kâr edenlerin genel halkın yükünü hafifletmek için üzerlerine düşeni yapması gerektiğine dair net bir mesaj verilmesi” talebini ele aldı.

Ama, günün sonunda, Birol’un öngörüsü geçerli.

Kuzeyde yaz mevsimine geçiş hali, tüketimi belli ölçülerde frenledi ve sorunu sadece erteledi. Kimse bu savaşın kısa vadede sona ereceğini de sanmıyor.